لینک پیوند: https://xeno-canto.org/species/Garrulus-glandarius
صدا:
نام فارسی: جیجاق
نام انگلیسی: Eurasian Jay
نام علمی: Garrulus glandarius
مشخصات کلی ظاهری
طول بدن: ۳۲ تا ۳۵ سانتی‌متر
گستردگی بال‌ها: ۵۴ تا ۵۸ سانتی‌متر
جیجاق پرنده‌ای متوسط‌جثه از خانواده کلاغیان است که به دلیل رنگ‌آمیزی زیبا و رفتار هوشمندانه، یکی از شناخته‌شده‌ترین پرندگان جنگلی به شمار می‌رود.
این پرنده دارای بدنی نسبتاً کشیده، سر بزرگ، منقار متوسط و محکم و دم نسبتاً بلند است. پرهای بدن معمولاً به رنگ قهوه‌ای صورتی یا نخودی دیده می‌شود. مهم‌ترین ویژگی ظاهری آن، لکه آبی روشن و راه‌راه روی بال‌ها، نوار سیاه در کنار صورت و لکه سفید روی بال‌ها و دم است.
روی سر جیجاق پرهای بلند و قابل حرکت وجود دارد که هنگام هیجان یا احساس خطر ممکن است حالت برافراشته پیدا کنند. پرندگان نابالغ معمولاً رنگ‌های کدرتر و الگوی ساده‌تری نسبت به بالغ‌ها دارند.
کلید اصلی شناسایی
لکه آبی روشن و راه‌راه روی بال‌ها، نوار سیاه اطراف صورت، بدن قهوه‌ای صورتی، لکه سفید روی بال‌ها و صدای بلند و خشن آن از مهم‌ترین ویژگی‌های شناسایی جیجاق هستند.
توانایی تقلید صداهای دیگر پرندگان و حیوانات نیز یکی از رفتارهای شناخته‌شده این گونه است.
تفاوت نر و ماده
نر و ماده جیجاق از نظر ظاهری تقریباً مشابه هستند و تفاوت رنگی مشخصی بین آن‌ها وجود ندارد.
نرها:
- معمولاً کمی بزرگ‌تر و سنگین‌تر هستند.
- در فصل جفت‌گیری رفتارهای نمایشی بیشتری نشان می‌دهند.
ماده‌ها:
- از نظر رنگ و الگوی پرها مشابه نرها هستند.
- بیشتر در ساخت لانه و مراقبت از جوجه‌ها نقش دارند.
جوجه‌ها / تخم
فصل جوجه‌آوری معمولاً از بهار آغاز می‌شود. جیجاق معمولاً ۴ تا ۷ تخم سبز کم‌رنگ یا خاکستری مایل به زیتونی می‌گذارد که دارای لکه‌های قهوه‌ای هستند.
لانه معمولاً در میان شاخه‌های درختان، بوته‌های متراکم یا بخش‌های امن جنگل ساخته می‌شود. لانه از شاخه‌های کوچک، ریشه‌ها، علف و مواد گیاهی ساخته شده و ساختاری کاسه‌ای شکل دارد.
دوره خوابیدن روی تخم‌ها حدود ۱۶ تا ۱۹ روز طول می‌کشد. جوجه‌ها پس از تولد بدون پر بوده و برای تغذیه کاملاً به والدین وابسته هستند. پس از حدود سه هفته توانایی ترک لانه را پیدا می‌کنند.
نحوه پرواز
جیجاق پروازی موجی و نسبتاً سریع دارد. هنگام پرواز بین درختان، با چند بال‌زدن قوی حرکت کرده و سپس در مسیر کوتاهی سر می‌خورد.
این پرنده بیشتر در میان شاخ‌وبرگ درختان فعالیت می‌کند و معمولاً برای جابه‌جایی بین بخش‌های مختلف جنگل پرواز می‌کند.
خارج از فصل جوجه‌آوری ممکن است به صورت تنها یا گروه‌های کوچک دیده شود.
تغذیه
جیجاق پرنده‌ای همه‌چیزخوار است و رژیم غذایی بسیار متنوعی دارد.
رژیم غذایی آن شامل:
- دانه درختان به‌ویژه بلوط
- فندق و میوه‌های جنگلی
- دانه‌های گیاهی
- حشرات
- لارو حشرات
- تخم پرندگان
- جوجه پرندگان کوچک
- جانوران کوچک
است.
این پرنده به ذخیره‌سازی غذا نیز معروف است و دانه‌ها، به‌ویژه بلوط، را در خاک پنهان می‌کند تا در فصل‌های کمبود غذا از آن‌ها استفاده کند. این رفتار نقش مهمی در پراکنش و جوانه‌زنی درختان دارد.
پراکنش
جیجاق در زیستگاه‌هایی مانند جنگل‌های برگ‌ریز، جنگل‌های مخلوط، باغ‌ها و مناطق دارای درختان بلند دیده می‌شود.
در ایران، این پرنده در جنگل‌های هیرکانی شمال کشور، به‌ویژه مناطق جنگلی استان گلستان، مازندران و گیلان پراکنش دارد.
جنگل‌های النگدره با داشتن درختان بلوط، ممرز، افرا و پوشش گیاهی متنوع، زیستگاه مناسبی برای حضور جیجاق فراهم می‌کنند. این پرنده با ذخیره و پراکنده‌سازی دانه‌ها، نقش مهمی در بازسازی طبیعی و پویایی اکوسیستم جنگلی دارد.