صدا:
نام فارسی: گراز
نام انگلیسی: Wild Boar / Eurasian Wild Boar
نام علمی: Sus scrofa
معرفی کلی
گراز یا خوک وحشی اوراسیا یکی از شناخته‌شده‌ترین پستانداران مناطق جنگلی و طبیعی جهان است. این جانور نیای اصلی بسیاری از نژادهای خوک اهلی محسوب می‌شود و در بخش‌های گسترده‌ای از اروپا، آسیا و مناطق مدیترانه‌ای پراکنش دارد.
گراز به دلیل توانایی بالای سازگاری، در زیستگاه‌های متنوعی از جنگل‌های انبوه گرفته تا مناطق کوهستانی و دشت‌ها زندگی می‌کند. در ایران، این گونه در بسیاری از مناطق جنگلی، به‌ویژه جنگل‌های هیرکانی شمال کشور، حضور دارد.
در جنگل‌های هیرکانی استان گلستان و محدوده‌هایی مانند النگدره، گراز یکی از گونه‌های مهم جانوری محسوب می‌شود و نقش مهمی در چرخه طبیعی اکوسیستم ایفا می‌کند.
مشخصات کلی ظاهری
گراز دارای بدنی متراکم، سر بزرگ، گردن قدرتمند و پاهایی نسبتاً کوتاه است. بدن آن با موهای زبر و ضخیم پوشیده شده که در ناحیه پشت سر، گردن و شانه‌ها بلندتر هستند.
طول بدن: حدود ۹۰ تا ۲۰۰ سانتی‌متر
ارتفاع بدن: حدود ۵۵ تا ۱۰۰ سانتی‌متر
وزن: بسته به شرایط زیستگاه متفاوت است و در برخی نرهای بزرگ می‌تواند به بیش از ۱۰۰ کیلوگرم برسد.
رنگ پوشش بدن گراز از خاکستری تیره، قهوه‌ای و سیاه متغیر است. بچه‌گرازها در ابتدای تولد دارای نوارهای روشن و تیره در طول بدن هستند که با افزایش سن کم‌رنگ شده و در بزرگسالی به رنگ خاکستری یا قهوه‌ای تیره درمی‌آیند.
یکی از ویژگی‌های برجسته این جانور، حس بویایی بسیار قوی آن است که حدود ۲۰۰۰ برابر حساس‌تر از انسان گزارش شده و نقش مهمی در یافتن غذا و تشخیص خطر دارد.
زیستگاه و حضور در جنگل‌های هیرکانی
گراز یکی از گونه‌های سازگار با جنگل‌های هیرکانی است و در مناطق دارای پوشش گیاهی متراکم، منابع آبی و تنوع غذایی بالا زندگی می‌کند.
جنگل‌های شمال ایران، به‌ویژه مناطق جنگلی استان گلستان، شرایط مناسبی برای حضور این گونه فراهم کرده‌اند. وجود درختانی مانند بلوط و راش، پوشش گیاهی متنوع و منابع غذایی فراوان، محیط مناسبی برای تغذیه و زندگی گراز ایجاد می‌کند.
در پارک جنگلی النگدره نیز به عنوان بخشی از اکوسیستم جنگل‌های هیرکانی، حضور این گونه در محدوده‌های طبیعی اطراف قابل توجه است. فعالیت‌های شبانه و رفتار محتاطانه گراز باعث می‌شود مشاهده مستقیم آن توسط بازدیدکنندگان چندان رایج نباشد.
کلید اصلی شناسایی
بدن بزرگ و سنگین، سر کشیده، پوزه بلند، موهای زبر و ضخیم، پاهای کوتاه و وجود دو دندان نیش بلند در نرهای بالغ از مهم‌ترین ویژگی‌های شناسایی گراز هستند.
بچه‌گرازها نیز به دلیل نوارهای روشن و تیره روی بدن، ظاهری متفاوت و قابل تشخیص دارند.
تفاوت نر و ماده
گراز نر معمولاً جثه بزرگ‌تر، سر پهن‌تر و دندان‌های نیش بلندتری نسبت به ماده دارد.
ماده‌ها معمولاً کوچک‌تر هستند و زندگی اجتماعی‌تری دارند. آن‌ها اغلب همراه با بچه‌ها در گروه‌هایی به نام گله دیده می‌شوند، در حالی که نرهای بالغ بیشتر به صورت تنها یا در گروه‌های کوچک زندگی می‌کنند.
تولیدمثل و بچه‌ها
دوره جفت‌گیری گراز معمولاً در فصل پاییز و زمستان انجام می‌شود. پس از حدود چهار ماه دوره بارداری، ماده معمولاً چند بچه به دنیا می‌آورد.
بچه‌گرازها در زمان تولد دارای خطوط طولی روشن و تیره روی بدن هستند که نقش استتار در محیط طبیعی را دارد. آن‌ها در هفته‌های ابتدایی زندگی کاملاً به مادر وابسته هستند و به تدریج توانایی حرکت و یافتن غذا را به دست می‌آورند.
نحوه حرکت و رفتار
گراز جانوری بسیار مقاوم و سازگار است و بیشتر فعالیت خود را در ساعات غروب، شب و صبح زود انجام می‌دهد.
این جانور معمولاً با استفاده از حس بویایی قوی خود به دنبال غذا می‌گردد و برای یافتن ریشه‌ها، حشرات و موجودات زیر خاک، زمین را با پوزه و پاهای خود می‌کند.
گرازها معمولاً شناگران خوبی هستند و توانایی حرکت در مناطق مختلف جنگلی، باتلاقی و کوهستانی را دارند.
تغذیه
گراز جانوری همه‌چیزخوار است و رژیم غذایی بسیار متنوعی دارد. بخش زیادی از غذای آن شامل مواد گیاهی و جانوری است.
از مهم‌ترین منابع غذایی گراز می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- ریشه و ساقه گیاهان
- برگ‌ها و دانه‌ها
- میوه‌های جنگلی
- بلوط و میوه درختان راش
- قارچ‌ها
- حشرات و لارو آن‌ها
- کرم خاکی و حلزون
- جوندگان کوچک
- قورباغه‌ها و خزندگان
- لاشه جانوران
در جنگل‌های هیرکانی، میوه درختان بلوط و راش از منابع غذایی مهم این گونه محسوب می‌شوند.
پراکنش
گراز در بخش‌های گسترده‌ای از اروپا، آسیا و مناطق اطراف دریای مدیترانه پراکنش دارد.
در ایران، این گونه در بسیاری از مناطق جنگلی، کوهستانی و حفاظت‌شده دیده می‌شود. جنگل‌های هیرکانی شمال کشور، به‌خصوص مناطق جنگلی استان گلستان، از مهم‌ترین زیستگاه‌های طبیعی گراز به شمار می‌روند.
حضور گراز در اکوسیستم‌های طبیعی نقش مهمی در جابه‌جایی بذرها، تغییر ساختار خاک و حفظ چرخه مواد غذایی در طبیعت دارد.