نام فارسی: چرخ ریسک بزرگ
نام انگلیسی: Coal Tit
نام علمی: Periparus ater
مشخصات کلی ظاهری
طول بدن: ۱۰ تا ۱۱٫۵ سانتی‌متر
گستردگی بال‌ها: ۱۷ تا ۲۱ سانتی‌متر
پرنده‌ای کوچک‌جثه با سری بزرگ، منقار نسبتاً ظریف و دم کوتاه است. نر و ماده هم‌شکل هستند و دارای اندکی تغییرات فصلی هستند.
پرنده نابالغ، تارک سر، چانه و گلوی سیاه دارد. گونه‌ها و گوش‌پرها سفید هستند و لکه بزرگی به همین رنگ در پس سر و گردن دیده می‌شود. بال‌ها و دم خاکستری مایل به سیاه بوده و به‌واسطه نوک سفید پوشپرهای میانی و بزرگ روی بال‌ها، دو نوار بالی سفید تشکیل می‌شود.
کلید اصلی شناسایی
گوش‌پرها و گونه‌ها سفید هستند و لکه بزرگی به همین رنگ در پس سر و گردن دیده می‌شود.
تفاوت نر و ماده
نر و ماده هم‌شکل هستند و دارای اندکی تغییرات فصلی هستند.
جوجه‌ها / تخم
جوجه‌آوری از اواسط فروردین آغاز می‌شود. معمولاً ۷ تا ۹ و گاهی ۱۰ تا ۱۲ تخم نیمه‌بیضی، صاف و براق می‌گذارد. تخم‌ها به رنگ سفید با خال‌های قرمز مایل به قهوه‌ای هستند.
ابعاد تخم‌ها حدود ۱۴٫۲ × ۱۱٫۶ میلی‌متر است. تفریخ تخم‌ها حدود ۱۴ روز طول می‌کشد. جوجه‌ها در ابتدا بدون پر بوده و برای تغذیه کاملاً وابسته به والدین هستند. پس از حدود ۱۶ تا ۲۰ روز آشیانه را ترک می‌کنند و تا مدتی توسط والدین تغذیه می‌شوند.
نحوه پرواز
در خارج از دوره جوجه‌آوری در دسته‌های کوچک و بزرگ، اغلب مخلوط با سایر چرخ‌ریسک‌ها دیده می‌شود.
پروازی نسبتاً آرام با بال‌زدن‌های پی‌درپی دارد، اما در فواصل طولانی پروازی نامنظم و موجی شکل انجام می‌دهد.
تغذیه
از حشرات و لارو آن‌ها، همچنین عنکبوت‌ها و دانه‌های گیاهی تغذیه می‌کند. در فصل پاییز و زمستان بیشتر از دانه‌ها استفاده می‌کند.
پراکنش
در جنگل‌های انبوه برگ‌ریز، سوزنی‌برگ و درختزارهای باز دیده می‌شود. در ایران در جنگل‌های هیرکانی، مناطق کوهستانی و بخش‌هایی از شمال کشور پراکنش دارد.