لینک پیوند: https://xeno-canto.org/species/Certhia-familiaris
صدا:
نام فارسی: دارخزک (ایلیکایی)
نام انگلیسی: Eurasian Treecreeper
نام علمی: Certhia familiaris
مشخصات کلی ظاهری
طول بدن: ۱۲ تا ۱۴ سانتی‌متر
گستردگی بال‌ها: ۱۷ تا ۲۱ سانتی‌متر
دارخزک پرنده‌ای کوچک‌جثه با بدنی باریک و کشیده، منقار بلند و خمیده، دم نسبتاً بلند و پاهای قوی است. این پرنده به دلیل توانایی ویژه در بالا رفتن از تنه درختان و جست‌وجوی غذا میان شکاف‌های پوست درختان، به «دارخزک» معروف شده است.
سطح پشتی بدن ترکیبی از رنگ‌های قهوه‌ای، نخودی و سفید است و طرح‌های لکه‌ای و راه‌راه روی پرها باعث می‌شود هنگام چسبیدن به تنه درخت به‌خوبی استتار شود. زیرتنه معمولاً سفید یا کرم روشن است.
منقار باریک و خمیده این پرنده برای بیرون آوردن حشرات از شکاف‌های تنه درختان سازگاری پیدا کرده است. دم دارای پرهای سخت و نوک‌تیز است که هنگام بالا رفتن از تنه مانند تکیه‌گاه عمل می‌کند.
نر و ماده شباهت بسیار زیادی به یکدیگر دارند و پرندگان نابالغ معمولاً رنگی کمرنگ‌تر و طرح‌های ساده‌تری دارند.
کلید اصلی شناسایی
بدن باریک و کشیده، منقار بلند و خمیده، رنگ قهوه‌ای خال‌دار پشت بدن، زیرتنه سفید و حرکت مارپیچی روی تنه درختان، مهم‌ترین ویژگی‌های شناسایی دارخزک هستند.
برخلاف کمرکولی، دارخزک معمولاً فقط از پایین به بالا روی تنه درخت حرکت می‌کند و برای پایین آمدن معمولاً به پای درخت برمی‌گردد.
تفاوت نر و ماده
نر و ماده دارخزک از نظر ظاهری تقریباً مشابه هستند و تفاوت رنگی مشخصی ندارند.
نرها:
- معمولاً کمی بزرگ‌تر و دارای منقار اندکی بلندتر هستند.
- در فصل جفت‌گیری فعالیت و آوازخوانی بیشتری دارند.
ماده‌ها:
- کمی کوچک‌تر هستند.
- بیشتر در ساخت لانه و مراقبت از جوجه‌ها نقش دارند.
جوجه‌ها / تخم
فصل جوجه‌آوری معمولاً از بهار آغاز می‌شود. دارخزک معمولاً ۵ تا ۶ تخم سفید با لکه‌های قرمز یا قهوه‌ای می‌گذارد.
لانه معمولاً در شکاف تنه درختان، پشت پوست جداشده درخت یا حفره‌های طبیعی ساخته می‌شود. لانه از خزه، الیاف گیاهی، برگ خشک و مواد نرم ساخته شده و فضای مناسبی برای رشد جوجه‌ها ایجاد می‌کند.
دوره خوابیدن روی تخم‌ها حدود ۱۴ تا ۱۷ روز طول می‌کشد. جوجه‌ها پس از تولد بدون پر بوده و کاملاً به والدین وابسته هستند. پس از حدود دو تا سه هفته توانایی ترک لانه و حرکت روی تنه درختان را پیدا می‌کنند.
نحوه پرواز
دارخزک پروازی کوتاه، موجی و سریع دارد و معمولاً برای جابه‌جایی بین درختان پروازهای کوتاه انجام می‌دهد.
این پرنده بیشتر زمان خود را روی تنه درختان سپری می‌کند و با حرکت مارپیچی از پایین تنه به سمت بالا، به دنبال غذا می‌گردد.
در هنگام احساس خطر، به سمت تنه درخت دیگری پرواز کرده و خود را در میان پوست و شاخ‌وبرگ پنهان می‌کند.
تغذیه
دارخزک بیشتر از جانوران کوچک موجود در پوست و شکاف تنه درختان تغذیه می‌کند.
رژیم غذایی آن شامل:
- حشرات کوچک
- لارو حشرات
- تخم حشرات
- عنکبوت‌ها
- بندپایان کوچک
است.
این پرنده با وارد کردن منقار باریک خود به شکاف‌های تنه، حشرات پنهان را پیدا می‌کند و نقش مهمی در کنترل آفات طبیعی جنگل دارد.
پراکنش
دارخزک در زیستگاه‌هایی مانند جنگل‌های برگ‌ریز، جنگل‌های مخلوط، مناطق دارای درختان کهنسال و پارک‌های جنگلی دیده می‌شود.
در ایران، این پرنده در جنگل‌های هیرکانی شمال کشور، به‌ویژه مناطق جنگلی استان گلستان، مازندران و گیلان پراکنش دارد.
جنگل‌های النگدره با داشتن درختان قدیمی، تنه‌های پوشیده از خزه، شکاف‌های طبیعی و تنوع بالای حشرات، محیط مناسبی برای حضور دارخزک فراهم می‌کنند.