صدا:
نام فارسی: چرخ‌ریسک بزرگ
نام انگلیسی: Great Tit
نام علمی: Parus major
مشخصات کلی ظاهری
طول بدن: ۱۲ تا ۱۴ سانتی‌متر
گستردگی بال‌ها: ۲۲ تا ۲۵ سانتی‌متر
چرخ‌ریسک بزرگ یکی از شناخته‌شده‌ترین و بزرگ‌ترین گونه‌های خانواده چرخ‌ریسک‌ها است. پرنده‌ای کوچک‌جثه اما نسبتاً درشت با سر بزرگ، منقار کوتاه و مخروطی و دم متوسط است.
پرنده بالغ دارای سر و گلوی سیاه براق، گونه‌های سفید و لکه سیاه در قسمت زیرین بدن است. قسمت بالایی بدن به رنگ سبز زیتونی بوده و زیرتنه زرد روشن است. نوار سیاه رنگی از زیر گلو تا قسمت شکم امتداد دارد که در نرها معمولاً پهن‌تر و مشخص‌تر است.
بال‌ها خاکستری مایل به سیاه هستند و حاشیه‌های روشن روی شاهپرها باعث ایجاد نوارهای مشخص بالی می‌شود. ماده‌ها و نابالغ‌ها شباهت زیادی به نرها دارند اما رنگ‌های بدن آن‌ها کمی کدرتر است.
کلید اصلی شناسایی
سر و گلوی سیاه براق، گونه‌های سفید، زیرتنه زرد رنگ و نوار سیاه ممتد در قسمت جلوی بدن، مهم‌ترین ویژگی‌های شناسایی چرخ‌ریسک بزرگ هستند.
تفاوت نر و ماده
نر و ماده از نظر ظاهری شبیه یکدیگر هستند، اما تفاوت‌هایی جزئی دارند.
نرها معمولاً رنگ‌های پررنگ‌تر و نوار سیاه پهن‌تر و مشخص‌تری در قسمت زیر بدن دارند. ماده‌ها رنگی کمی مات‌تر داشته و نوار سیاه شکمی در آن‌ها باریک‌تر است
جوجه‌ها / تخم
فصل جوجه‌آوری معمولاً از اوایل بهار آغاز می‌شود. چرخ‌ریسک بزرگ معمولاً ۶ تا ۱۲ تخم سفید با لکه‌ها و خال‌های قرمز یا قهوه‌ای می‌گذارد.
تخم‌ها داخل حفره درختان، شکاف دیوارها یا لانه‌های مصنوعی قرار داده می‌شوند. دوره خوابیدن روی تخم‌ها حدود ۱۳ تا ۱۴ روز طول می‌کشد.
جوجه‌ها پس از تولد بدون پر هستند و کاملاً به والدین وابسته‌اند. والدین با آوردن حشرات و لاروها آن‌ها را تغذیه می‌کنند و جوجه‌ها پس از حدود ۱۸ تا ۲۱ روز توانایی ترک لانه را پیدا می‌کنند
نحوه پرواز
چرخ‌ریسک بزرگ پروازی سریع و موجی شکل دارد. با بال‌زدن‌های کوتاه و پی‌درپی حرکت می‌کند و معمولاً بین شاخه‌های درختان به سرعت جابه‌جا می‌شود.
خارج از فصل جوجه‌آوری، اغلب به صورت گروهی همراه با دیگر گونه‌های چرخ‌ریسک‌ها و پرندگان کوچک جنگلی دیده می‌شود.
تغذیه
چرخ‌ریسک بزرگ پرنده‌ای همه‌چیزخوار است و بخش زیادی از غذای آن را جانوران کوچک تشکیل می‌دهند.
از موارد زیر تغذیه می‌کند:
- حشرات و لارو آن‌ها
- عنکبوت‌ها
- کرم‌ها
- دانه‌های گیاهی
- میوه‌های کوچک جنگلی
- جوانه‌های گیاهان
در فصل پاییز و زمستان که حشرات کمتر می‌شوند، بیشتر از دانه‌ها و مواد گیاهی استفاده می‌کند.
.
پراکنش
چرخ‌ریسک بزرگ در زیستگاه‌های متنوعی مانند جنگل‌های برگ‌ریز، باغ‌ها، پارک‌ها و درختزارهای باز دیده می‌شود.
در ایران، این پرنده در جنگل‌های هیرکانی شمال کشور، مناطق کوهستانی، باغ‌ها و فضای سبز شهری پراکنش دارد و یکی از گونه‌های رایج پرندگان جنگلی محسوب می‌شود