لینک پیوند: https://xeno-canto.org/species/Sitta-europaea
صدا:
نام فارسی: کمرکولی
نام انگلیسی: Eurasian Nuthatch
نام علمی: Sitta europaea
مشخصات کلی ظاهری
طول بدن: ۱۲ تا ۱۴ سانتی‌متر
گستردگی بال‌ها: ۲۲ تا ۲۷ سانتی‌متر
کمرکولی پرنده‌ای کوچک‌جثه با بدنی فشرده، سر بزرگ، دم کوتاه، پاهای قوی و منقار باریک و نوک‌تیز است. این پرنده به دلیل توانایی منحصربه‌فرد در حرکت روی تنه درختان، یکی از شناخته‌شده‌ترین پرندگان جنگلی محسوب می‌شود.
سطح پشتی بدن معمولاً به رنگ خاکستری مایل به آبی است و زیرتنه در جمعیت‌های مختلف از سفید تا نخودی و نارنجی کم‌رنگ دیده می‌شود. یک نوار سیاه مشخص از جلوی چشم تا پشت سر امتداد دارد که یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های تشخیص آن است.
کمرکولی دارای پنجه‌های بسیار قوی و انگشتان بلند است که به آن اجازه می‌دهد روی تنه درختان به‌صورت عمودی حرکت کند؛ حتی می‌تواند برخلاف بسیاری از پرندگان، از بالا به پایین روی تنه درخت حرکت کند.
نر و ماده شباهت زیادی به یکدیگر دارند و پرندگان نابالغ معمولاً رنگی کدرتر و کم‌رنگ‌تر دارند.
کلید اصلی شناسایی
نوار سیاه مشخص در امتداد چشم، پشت خاکستری مایل به آبی، زیرتنه روشن، منقار بلند و توانایی حرکت وارونه روی تنه درختان، مهم‌ترین ویژگی‌های شناسایی کمرکولی هستند.
حرکت سریع و چسبیدن به تنه درخت بدون استفاده از دم، یکی از رفتارهای شاخص این پرنده است.
تفاوت نر و ماده
کمرکولی نر و ماده از نظر ظاهری بسیار شبیه هستند و تشخیص آن‌ها در طبیعت دشوار است.
نرها:
- معمولاً رنگ‌های بدن کمی پررنگ‌تر دارند.
- نوار سیاه صورت و رنگ زیرتنه واضح‌تر دیده می‌شود.
ماده‌ها:
- رنگ بدن کمی کدرتر است.
- بخش زیرین بدن ممکن است روشن‌تر دیده شود.
جوجه‌ها / تخم
فصل جوجه‌آوری معمولاً از اوایل بهار آغاز می‌شود. کمرکولی معمولاً ۶ تا ۹ تخم سفید با لکه‌های قرمز یا قهوه‌ای می‌گذارد.
لانه معمولاً در سوراخ‌های طبیعی تنه درختان یا حفره‌های ساخته‌شده توسط دارکوب‌ها قرار دارد. این پرنده برای کاهش اندازه ورودی لانه، اطراف سوراخ را با گل، خاک و مواد طبیعی می‌پوشاند تا امنیت بیشتری برای جوجه‌ها ایجاد کند.
دوره خوابیدن روی تخم‌ها حدود ۱۴ تا ۱۸ روز طول می‌کشد. جوجه‌ها پس از تولد بدون پر بوده و برای تغذیه کاملاً به والدین وابسته هستند. پس از حدود سه هفته توانایی ترک لانه را پیدا می‌کنند.
نحوه پرواز
کمرکولی پروازی سریع و موجی شکل دارد و معمولاً برای جابه‌جایی بین درختان با چند بال‌زدن کوتاه حرکت می‌کند.
این پرنده بیشتر زمان خود را روی تنه و شاخه‌های درختان می‌گذراند و به جای پروازهای طولانی، با سرعت در میان درختان حرکت می‌کند.
توانایی حرکت عمودی روی تنه درختان، مهم‌ترین رفتار حرکتی این پرنده است.
تغذیه
کمرکولی بیشتر از حشرات و دانه‌های گیاهی تغذیه می‌کند و با استفاده از منقار قدرتمند خود، غذا را از شکاف‌های تنه و پوست درختان خارج می‌کند.
رژیم غذایی آن شامل:
- حشرات
- لارو حشرات
- عنکبوت‌ها
- تخم حشرات
- دانه‌های گیاهی
- فندق و دانه‌های سخت
- میوه‌های کوچک جنگلی
است.
در فصل پاییز و زمستان که تعداد حشرات کاهش پیدا می‌کند، بیشتر از دانه‌ها و میوه‌های گیاهی استفاده می‌کند.
پراکنش
کمرکولی در زیستگاه‌هایی مانند جنگل‌های برگ‌ریز، جنگل‌های مخلوط، باغ‌ها و مناطق دارای درختان قدیمی دیده می‌شود.
در ایران، این پرنده در جنگل‌های هیرکانی شمال کشور، به‌ویژه مناطق جنگلی استان گلستان، مازندران و گیلان پراکنش دارد.
جنگل‌های النگدره با داشتن درختان کهنسال، تنه‌های پوشیده از خزه و تنوع بالای حشرات، زیستگاه مناسبی برای حضور کمرکولی فراهم می‌کنند.
اهمیت زیست‌محیطی
کمرکولی با تغذیه از حشرات و لاروهای موجود در تنه درختان، نقش مهمی در کنترل جمعیت آفات جنگلی دارد. همچنین استفاده از حفره‌های درختان و ایجاد ارتباط با سایر پرندگان سوراخ‌لانه‌گزین، بخشی از چرخه طبیعی اکوسیستم جنگلی را تشکیل می‌دهد.