نام فارسی: چرخ‌ریسک آبی
نام انگلیسی: Eurasian Blue Tit
نام علمی: Cyanistes caeruleus
مشخصات کلی ظاهری:
طول بدن: ۱۰ تا ۱۲ سانتی‌متر
گستردگی بال‌ها: ۱۷ تا ۲۰ سانتی‌متر
پرنده‌ای کوچک‌جثه با رنگ‌آمیزی آبی، زرد و سفید است. منقار کوچک و سیاه‌رنگ دارد و پرنده نابالغ در دوره جوجه‌آوری، پوشش پرهای متفاوتی نسبت به بالغ‌ها نشان می‌دهد.
نوار ابرویی سفیدرنگ، نوار چشمی سیاه و لکه‌های سفید روی گونه‌ها از ویژگی‌های مشخص این پرنده هستند. تارک سر آبی‌رنگ است و پشت گردن، گوش‌پرها و گونه‌ها به رنگ سفید دیده می‌شوند.
بال‌ها و دم به رنگ آبی مایل به خاکستری هستند. پوشش روی دم و بال‌ها دارای رنگ آبی مشخص است. روی بال‌ها نوار بالی سفیدرنگ دیده می‌شود که یکی از نشانه‌های مهم شناسایی این گونه است.
زیرتنه زردرنگ بوده و ناحیه زیر شکم دارای ته‌رنگ زرد مایل به سبز است. روتنه سبز مایل به خاکستری بوده و بخش‌هایی از بدن دارای رنگ‌های روشن‌تر هستند.
در خارج از دوره جوجه‌آوری، پرنده ماده ممکن است اندکی کم‌رنگ‌تر از نر دیده شود، اما تفاوت ظاهری قابل توجهی بین آن‌ها وجود ندارد.
کلید اصلی شناسایی:
پرنده بالغ در دوره جوجه‌آوری پیشانی، نوار ابرویی، نوار باریک در پس سر، گونه‌ها و گوش‌پرهای سفید و تارک سر آبی دارد.
تفاوت نر و ماده:
نر و ماده هم‌شکل هستند و دارای اندکی تغییرات فصلی هستند.
جوجه‌ها / تخم
جوجه‌آوری از فروردین و با تشکیل قلمرو در درختزارها، باغ‌ها، پارک‌ها و کشتزارهای نزدیک مناطق جنگلی آغاز می‌شود.
معمولاً ۷ تا ۱۲ و گاهی تا ۱۵ تخم نیمه‌بیضی، صاف و صیقلی به رنگ سفید با خال‌ها و لکه‌های قرمز مایل به قهوه‌ای می‌گذارد.
تفریخ تخم‌ها حدود ۱۲ تا ۱۴ روز طول می‌کشد. جوجه‌ها پس از تولد پوشیده از کرک هستند و والدین برای تغذیه آن‌ها تلاش می‌کنند. جوجه‌ها حدود ۲۰ روز پس از تولد آشیانه را ترک می‌کنند.
نحوه پرواز
پرنده‌ای اجتماعی است و در اغلب اوقات سال در دسته‌های کوچک دیده می‌شود. پروازی سریع و مستقیم دارد که در فواصل طولانی به شکل موجی و نامنظم انجام می‌شود.
در جست‌وجوی غذا، معمولاً روی شاخه‌های درختان حرکت کرده و با چابکی بین شاخه‌ها جابه‌جا می‌شود.
تغذیه
بیشتر از حشرات، لاروها و عنکبوت‌ها تغذیه می‌کند. در خارج از دوره جوجه‌آوری از میوه‌ها و دانه‌های گیاهی نیز استفاده می‌کند.
پراکنش
درختزارهای برگ‌ریز، باغ‌ها، پارک‌ها و مناطق جنگلی زیستگاه اصلی این پرنده هستند. در ایران در جنگل‌های شمالی، به‌ویژه مناطق جنگلی هیرکانی، مشاهده می‌شود.