نام فارسی: چرخ‌ریسک دم‌دراز
نام انگلیسی: Long-tailed Tit
نام علمی: Aegithalos caudatus
مشخصات کلی ظاهری:
طول بدن: ۱۳ تا ۱۵ سانتی‌متر (با احتساب دم هفت تا نه سانتی‌متر)
گستردگی بال‌ها: ۱۶ تا ۱۹ سانتی‌متر
پرنده‌ای کوچک‌جثه و زیبا با دمی بسیار بلند، منقار کوچک و سیاه‌رنگ، حلقه چشمی صورتی‌رنگ و دور چشم‌ها و بال‌های کوتاه است. تشخیص آن آسان است و نر و ماده هم‌شکل و فاقد تفاوت‌های ظاهری هستند.
پرنده بالغ زیرگونه A. c. alpinus در شمال کشور دارای تارک، سر، ناحیه سفید و گونه‌های خاکستری است. دو طرف آن دارای چشم‌های پهن سیاه‌رنگ و مشخصی هستند. گلو معمولاً دارای لکه مایل به سیاه کوچکی است.
پس سر و بخش بالایی روتنه، خاکستری دودی تا حدی مخلوط با رنگ سیاه است و روتنه خاکستری‌تیره دارد. بال‌ها سیاه مات بوده و دم نیز به همین رنگ دیده می‌شود. ولی پرهای کناری آن سفید است. همچنین بر روی آن از مرکز به سمت کناره‌ها کوتاه‌تر شده و حالت بادبزنی ایجاد می‌کند. زیرتنه نخودی قهوه‌ای مایل به صورتی است.
کلید اصلی شناسایی:
دم بسیار بلند، باریک و سفیدرنگ، منقار کوچک سیاه‌رنگ، حلقه صورتی‌رنگ دور چشم‌ها و بال‌های کوتاه.
تفاوت نر و ماده:
نر و ماده هم‌شکل و فاقد تغییرات فصلی هستند.
جوجه‌ها / تخم
جوجه‌آوری از اوایل فروردین با تشکیل قلمرو در درختزارهای باز و حاشیه بوته‌زارها آغاز می‌شود. معمولاً هشت تا دوازده و گاهی پنج تا شانزده تخم نیمه‌بیضی، صاف، صیقلی و سفیدرنگ با خال‌های قرمز مایل به بنفش می‌گذارد.
ابعاد تخم‌ها حدود ۱۲٫۸ × ۱۰٫۱ میلی‌متر است. تفریخ تخم‌ها حدود ۱۲ تا ۱۴ روز طول می‌کشد. جوجه‌ها در ابتدا بدون توانایی حرکت مستقل هستند و برای تغذیه وابسته به والدین می‌مانند.
جوجه‌ها پس از حدود ۱۴ روز آشیانه را ترک می‌کنند، اما همچنان تا مدتی توسط والدین تغذیه می‌شوند. گاهی دو دسته جوجه به یکدیگر ملحق شده و والدین و پرندگان دیگر در پرورش آن‌ها مشارکت می‌کنند.
نحوه پرواز
پروازی سریع، مستقیم و تا حدی نامنظم با حرکات آکروباتیک دارد. معمولاً روی شاخه‌های درختان با جهش‌های کوتاه حرکت می‌کند و به ندرت روی زمین دیده می‌شود.
پرنده‌ای اجتماعی است و در زمستان در دسته‌های کوچک خانوادگی همراه با سایر افراد گروه دیده می‌شود. در دوره جوجه‌آوری، در قلمروهای مشخصی که به شدت از آن‌ها دفاع می‌کند زندگی می‌کند.
گاهی نیز دسته‌های مختلف به صورت موقتی به هم ملحق می‌شوند.